Thứ tư 05/10/2022 19:58 Hotline: 0929242424 Email: [email protected] congan.hanoi.gov.vn

Đọc “Tiếc nuối hoa hồng” - du ký của Phan Quang: Sức cuốn hút của những con chữ

Văn học -
In bài viết

TTTĐ - Cuốn sách “Du ký Phan Quang - Tiếc nuối hoa hồng” của nhà văn, nhà báo, nhà ngoại giao Phan Quang vừa ra mắt đã nhận được sự mến mộ, yêu thích từ đông đảo bạn đọc. Là một trong những người đọc kỹ, thẩm văn tinh tế, PGS. TS Nguyễn Hồng Vinh đã dành cho tác phẩm những lời bình hết sức sâu sắc. Báo Tuổi trẻ Thủ đô xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

Theo chân nhà báo, nhà đối ngoại Phan Quang ngang qua 20 quốc gia trên thế giới Nhà báo Nguyễn Hồng Vinh - Sứ mệnh của người "giữ lửa" Một số kỷ niệm sâu sắc về Bộ trưởng Mai Chí Thọ với công tác báo chí, tuyên truyền "Vành đai biên giới" mở ra bầu trời tư tưởng! Nỗi đau sẽ nguôi ngoai nhưng tình người mãi đọng!
Đọc “Tiếc nuối hoa hồng” - du ký của Phan Quang: Sức cuốn hút của những con chữ
Nhân kỷ niệm 60 năm Ngày thành lập Hội Nhà báo Việt Nam (20/4/1950 - 20/4/2010), Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trao danh hiệu "Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới" cho Hội Nhà báo Việt Nam - đại diện giới báo chí cả nước (Ảnh tư liệu)

Tôi dành trọn mấy ngày liền đọc tập du ký của nhà báo, nhà văn Phan Quang với 50 bài viết và phần Phụ lục trích cảm nhận của bạn đọc và đồng nghiệp về một số bài viết trong tập sách dày 690 trang khổ rộng (18x24cm) ấn loát công phu với tờ bìa có năm, sáu bông hồng trên nền xanh thắm bắt mắt.

Đọc “Tiếc nuối hoa hồng” - du ký của Phan Quang: Sức cuốn hút của những con chữ
Cuốn sách “Du ký Phan Quang - Tiếc nuối hoa hồng” của nhà văn, nhà báo, nhà ngoại giao Phan Quang

Tôi và không ít người bị tác giả “dẫn dụ” theo hành trình dọc dài trái đất, từ Paris - “kinh đô ánh sáng” của thế giới; Để rồi từ đó, theo tác giả khám phá những vẻ đẹp và chiều sâu văn hóa của các nước Moldavia, Gruzia, Bulgaria; Ngược lên phía bắc thăm “mùa thu vàng” nước Nga, đi dọc sông Đông êm đềm; Sau đó vượt Đại Tây Dương sang chiêm ngưỡng cảnh sắc thiên nhiên lộng lẫy ở một số nước phía tây bán cầu như Cuba, Ecuador, Peru, Hợp chúng quốc Hoa Kỳ.

Lại tiếp tục theo tác giả bay đến Ai Cập - đất nước của những kim tự tháp kỳ vĩ; sang nước Gabon thuộc Châu Phi xích đạo nổi tiếng về xuất khẩu dầu mỏ; rồi bay về dải Gaza ở Trung Đông “nhúng mình” trong hồ nước mặn mang tên “Biển Chết”; Tiếp tục bay xuống Australia - xứ sở của chuột túi kangaroo; Bay về Indonesia thăm các chùa chiền Phật giáo mang nhiều huyền thoại; Rồi lại bay ngược lên các nước Đông Bắc Á: Nhật Bản, Hàn Quốc, CHDCND Triều Tiên và dừng lâu ở nhiều tỉnh, thành phố của Trung Quốc để khám phá cái vĩ đại của các kỳ quan, như Vạn lý trường thành, Di Hòa Viên, Tây Hồ thơ mộng…

Đọc “Tiếc nuối hoa hồng” - du ký của Phan Quang: Sức cuốn hút của những con chữ
Tác giả Nguyễn Hồng Vinh thăm nhà báo, nhà văn Phan Quang đầu Xuân Nhâm Dần 2022

Thật ra, nhiều địa điểm kể trên, tôi đã từng đến, thậm chí đến gần chục lần như Moscow, Paris, Bắc Kinh, Phnom Penh… Vậy mà đọc tập du ký này, tôi bị cuốn hút kỳ lạ bởi những con chữ tài hoa miêu tả chiều sâu của cảnh vật, đời sống thường nhật, các hiện tượng, sự kiện chính trị, xã hội, mà ở một số quốc gia, những biểu hiện ấy từng làm rung chuyển chế độ chính trị, báo hiệu một hệ quả, một sự thay đổi có tính bước ngoặt của một quốc gia, dân tộc.

Nói một cách khái quát: Bằng những con chữ lúc lạnh lùng, lúc trào dâng cảm xúc, đan quyện quá khứ và hiện tại, Phan Quang đã miêu tả sinh động không những đặc trưng của nền văn hóa ở từng vùng đất đã tác động trực tiếp tới tính cách, lối sống của các lớp người cũng như sự thăng trầm trong lịch sử mỗi dân tộc, giúp chúng ta hiểu bạn để hiểu mình hơn. Sức hút của con chữ Phan Quang là ở trí tuệ uyên thâm, ở cái nhìn biện chứng trong sự thể hiện hồn nhiên và thuyết phục mỗi khi đề cập hàng loạt phạm trù: Quá khứ và hiện tại, mặt nổi và chiều sâu, hiện tượng và bản chất, quốc gia và quốc tế…

Đọc “Tiếc nuối hoa hồng” - du ký của Phan Quang: Sức cuốn hút của những con chữ
Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Phan Quang tham gia chủ trì Hội thảo toàn quốc về “Trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của nhà báo" tháng 11/1998 tại trụ sở Hội ở Hà Nội (Ảnh tư liệu)

Điều ấy lý giải vì sao tôi và nhiều người đã từng đến nơi ấy, từng thăm, từng chứng kiến, từng viết một số bài báo, bài thơ, mà vẫn ngỡ ngàng, cảm phục những trang viết có hồn, có sức dẫn dụ người đọc cùng nghĩ, cùng hành động với tác giả qua tập Du ký có sức lan tỏa lâu bền, có những bài viết từ những thập niên 80 của thế kỷ 20 cho đến hôm nay, khi đất nước ta đang mạnh bước trên con đường hội nhập và phát triển.

Paris, thủ đô của nước Pháp - nơi tôi và nhiều người đã tới nhiều lần, thăm tháp Eiffel, Khải Hoàn Môn, Điện Luxembourg, Vườn Thượng viện...; Từng ngồi lâu ở nhiều quán cà phê thưởng ngoạn đường phố Paris vào buổi sáng hoặc buổi đêm náo nhiệt nhưng dưới ngòi bút Phan Quang, bằng sự quan sát tinh tế, bằng vốn tri thức văn hóa đã được tích lũy bao năm nhờ sự ghi chép có hệ thống và vốn tiếng Pháp, tiếng Anh siêu việt, ông đã giúp chúng ta nhìn nhận một Paris đời thường vẫn còn người ăn mày, kẻ thất nghiệp sống lang thang cơ nhỡ, đĩ điếm giữa một Paris quý phái, nơi sản sinh và nơi thu hút các nhà chính trị, văn hóa lừng danh, từ nhà cách mạng thiên tài V.I. Lenin và người thanh niên yêu nước - nhà báo Nguyễn Ái Quốc tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp năm 1921, đến các trí thức lừng danh, như nhà văn E. Hemingway, các họa sĩ Van Gogh, Paul Cezanne, văn sĩ Emile Zola, các nhà thơ lừng lẫy một thời như Leconte de Lisle, Aragon, Eluard, Paul Fort…

Đọc “Tiếc nuối hoa hồng” - du ký của Phan Quang: Sức cuốn hút của những con chữ

Tôi đọc rất kỹ bài “Paris có gì lạ không anh?”. Đây là câu Bác Hồ hỏi nhà văn, nhà báo Jean Lacouture, tác giả cuốn tiểu sử đầu tiên người nước ngoài viết về Bác Hồ, trong đó kể lại một kỷ niệm đặc biệt: Năm 1967, giữa những đợt máy bay Mỹ điên cuồng đánh phá miền Bắc, ông sang thăm nước ta nhằm hoàn thành cuốn tiểu sử “Hồ Chí Minh”. Khi ông đang phỏng vấn Thủ tướng Phạm Văn Đồng trong một căn nhà ở Phủ Chủ tịch, Bác Hồ đột ngột xuất hiện và thân tình hỏi: “Thế nào, Paris có gì lạ không hở anh bạn?”.

Qua trang viết, bằng những tư liệu cụ thể, hấp dẫn, Phan Quang khẳng định, ngoài sự đổi thay của đời sống xã hội nước sở tại, “Paris không lạ” vì những công trình văn hóa vẫn bền vững tồn tại đến hôm nay. Điều thú vị là, khi miêu tả kiến trúc của Khải Hoàn Môn, tác giả đã khám phá một “góc khuất” ở gần đấy - đó là truyện ngắn nguyên văn viết bằng tiếng Pháp của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, nhan đề “Paris” kèm dòng phụ đề “Bức thư gửi cô em họ” đăng lần đầu trên nhật báo L’Humanité số ra ngày 30-31/5/1922.

Đọc “Tiếc nuối hoa hồng” - du ký của Phan Quang: Sức cuốn hút của những con chữ
Nhà báo Phan Quang dự Lễ khai trương Di tích Lịch sử quốc gia - nơi ra đời Hội Nhà báo Việt Nam

Nước Nga “mùa thu vàng”, nơi Bác Hồ đặt chân đầu tiên đến thành phố Saint Petersburg ngày 30/6/1923, rồi đi xe lửa về Thủ đô Moscow và trong đêm khi đọc xong Luận cương về dân tộc và thuộc địa của V.I. Lenin, đã một mình reo to trong phòng: “Đây là cái cẩm nang cho chúng ta! Đây là con đường giải phóng dân tộc chúng ta!”. Nước Nga có sông Đông chảy qua tỉnh Voronezh anh hùng nằm ở trung tâm vùng đất đen nổi tiếng; Nơi nhà văn Nga vĩ đại Sholokhov viết tác phẩm “Sông Đông êm đềm” từng làm mê đắm nhiều thế hệ thanh niên, sinh viên Việt Nam.

Cảm nghĩ ấy càng được thắp sáng trong tôi khi đọc các bài “Chiếc vòng huyền diệu” về Cuba; “Hoàng hôn trên sông Mississippi” về nước Mỹ; “Gặp lạnh dưới xích đạo” về nước Gabon; “Dưới bóng tượng nhân sư” về Ai Cập; “Biển chết liệu có hồi sinh” về dải Gaza; “Từ một xứ lưu đầy” về Australia; “Xây công viên nơi chưa có bóng người” về Hàn Quốc và Triều Tiên; “Những cái Tết tha phương” về Jordan và Vương quốc Anh; “Borobodur, Nam mô A di đà Phật!” về Indonesia; “Cách một mái chèo” về Myanmar; “Tiếng trống Điện Thiên hoàng” về Nhật Bản; cùng một loạt bài về Trung Quốc, như “Tây Hồ mùa thu”, “Thăm ngôi nhà cũ của Lỗ Tấn”, “Triều sông Tiền Đường”, “Thượng Hải một thời chưa xa”, “Đường vào đất Thục khó hơn đường lên trời”, “Trầm ngâm bên mộ vua Tần”…

Thăm Vạn lý trường thành, tác giả cảm nhận: “Thăm Trung Quốc tôi thường có cảm giác ngờ ngợ là cái gì xa xưa của bạn thì mình cảm thấy gần gũi, cón cái gì đương đại tại đây thì mình lại thấy có sự cách biệt, mà sự cách biệt này dường như đang doãng thêm ra cùng ngày tháng” (tr. 650) - một cảm nhận thâm trầm ngầm nói lên cách nhìn của người viết về đất nước láng giềng gần gũi mà xa xôi.

50 bài viết trong tập sách này là kết quả những chuyến đi công tác hoặc chuyến thăm riêng của gia đình tác giả. Dù ở dạng thức nào, Phan Quang đều viết với tinh thần khách quan, trung thực, trách nhiệm trước bạn đọc.

Đọc “Tiếc nuối hoa hồng” - du ký của Phan Quang: Sức cuốn hút của những con chữ
Tác giả Nguyễn Hồng Vinh viết bài thơ “Còn ắp sức Xuân” kính tặng nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam tròn 90 tuổi

Vậy đó, phong cách viết báo, viết văn của Phan Quang là sự chuẩn bị kỹ lưỡng tư liệu chuẩn xác cho mỗi chuyến đi; Là sự vận dụng những tri thức uyên bác được hình thành từ sự tự học, tự trải nghiệm trong thực tiễn cuộc sống ngồn ngộn sự kiện; Là sự “chưng cất” và “tiêu hóa” khoa học vốn hiểu biết của mình để phục vụ chủ đề.

Ông từng nêu công thức thành công của một bài viết gồm bốn yếu tố cơ bản: Đọc-Đi-Nghĩ-Viết, ta có thể khẳng định, các bài viết trong tập sách này, việc nghiên cứu, tích lũy tư liệu chiếm khoảng 70% sự thành công của từng bài viết, bởi khi tác giả đặt chân tới một địa bàn cụ thể nào thì các tư liệu ấy lập tức ùa về, hòa vào mạch văn mượt mà, tuôn chảy, lửa báo và hơi văn hòa thấm vào nhau. Cần nói thêm rằng, những “tư liệu” ấy bao gồm nhiều mặt, trong đó tư liệu ảnh đóng vai trò không kém phần quan trọng, do chính ông khai thác tại các thư viện hoặc tìm kiếm ở những nơi ông đến (như lần thăm Bảo tàng Bến Brandy, Paris) và có không ít ảnh do tác giả tự ghi hình, làm cho các trang sách sinh động và hấp dẫn hẳn lên!

Xin nồng nhiệt chúc mừng những giá trị đích thực của tập du ký “Tiếc nuối hoa hồng” của nhà báo, nhà văn Phan Quang!

Hà Nội, tháng 7/2022

PGS. TS Nguyễn Hồng Vinh

Tin liên quan
Cùng chuyên mục
“Hoàng Việt nhất thống dư địa chí” đoạt giải A Giải thưởng Sách Quốc gia 2022

“Hoàng Việt nhất thống dư địa chí” đoạt giải A Giải thưởng Sách Quốc gia 2022

TTTĐ - Tác phẩm “Hoàng Việt nhất thống dư địa chí” của tác giả Lê Quang Định (Thượng thư Bộ binh dưới triều Nguyễn), dịch và chú giải: Phan Đăng, Nhà xuất bản Thế giới liên kết với Công ty Cổ phần Thái Hà xuất bản đã đạt Giải A duy nhất của Giải thưởng Sách Quốc gia 2022 trị giá 100 triệu đồng.
Ra mắt tập “Truyện ngắn đặc sắc 2022”

Ra mắt tập “Truyện ngắn đặc sắc 2022”

TTTĐ - Công ty CP Sbooks cho ra mắt tập “Truyện ngắn đặc sắc 2022” được tuyển chọn từ nhiều tác giả trên khắp cả nước. Sự kiện ra mắt sách gắn liền với hoạt động chào mừng sinh nhật của Sbooks.
Tác giả trẻ Nguyễn Lê Sang trò chuyện về bộ tiểu thuyết đồ sộ "Cơn bão cuối cùng"

Tác giả trẻ Nguyễn Lê Sang trò chuyện về bộ tiểu thuyết đồ sộ "Cơn bão cuối cùng"

TTTĐ - Nhân dịp 5 tháng kể từ ngày phát hành "Cơn bão cuối cùng", nhận được không ít những ý kiến, chia sẻ tích cực từ cộng đồng các độc giả, Công ty TNHH Văn hoá và Truyền thông Chú Lửng Mật tổ chức sự kiện giao lưu giữa độc giả và tác giả Nguyễn Lê Sang của bộ tiểu thuyết.
Tin khác
[Xem thêm]
Ra mắt tập di cảo của nhà thơ Xuân Quỳnh

Ra mắt tập di cảo của nhà thơ Xuân Quỳnh

TTTĐ - Nhân dịp kỷ niệm 80 năm ngày sinh của Xuân Quỳnh (6/10/1942 - 6/10/2022), gia đình Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ cùng Nhã Nam cho ra mắt cuốn sách "Trong đáy mắt trời xanh là vĩnh viễn" nhằm tưởng nhớ và tri ân nữ thi sĩ tài hoa đã có những đóng góp lớn cho nền văn học Việt Nam hiện đại.
NXB Kim Đồng bày tiệc sách “Vui Tết Trung thu”

NXB Kim Đồng bày tiệc sách “Vui Tết Trung thu”

TTTĐ - Đón Tết Trung thu năm nay, NXB Kim Đồng tái bản và ra mắt nhiều tựa sách mới, dành cho bạn đọc nhiều lứa tuổi, đa dạng thể loại: Sách văn học, sách tranh truyện, sách khoa học… hứa hẹn một bữa tiệc sách Trung thu đầy màu sắc.
Mỗi người đều đặt "Tổ quốc thiêng liêng" ở trong tim

Mỗi người đều đặt "Tổ quốc thiêng liêng" ở trong tim

TTTĐ - Thai nghén, suy nghĩ nung nấu cả năm trời nhưng đúng vào dịp cả nước mừng tết Độc lập 2/9 năm nay, nhà báo, nhà thơ Nguyễn Hồng Vinh mới thấy chín muồi về cảm xúc và suy tư để viết bài thơ “Tổ quốc thiêng liêng”. Thời gian như tấm màng chưng cất rượu ngon, thời gian cũng là để ý tứ, ngôn từ chắt lọc tới mức cô đọng, ý nghĩa nhất. Với “Tổ quốc thiêng liêng”, Nguyễn Hồng Vinh khắc họa nên chân dung những con người từ vĩ đại đến bình dị nhất để tạo nên những mảng màu đa sắc, những mảnh ghép hoàn hảo cho đất nước chúng ta. Tôn vinh họ bởi ai ai cũng đặt Tổ quốc ở trong tim mình, với tình yêu, niềm tự hào và biến tất cả trách nhiệm, nghĩa vụ ấy thành hành động để làm động lực xây dựng, bảo vệ Việt Nam thân yêu. Báo Tuổi trẻ Thủ đô xin trân trọng giới thiệu bài thơ này.
Hương tình ta đâu tắt...

Hương tình ta đâu tắt...

TTTĐ - Chiều 1/9, đúng ngày nghỉ đầu tiên mừng Tết Độc lập, thành phố Đà Lạt xuất hiện cơn mưa lớn kèm gió mạnh. Sau hơn một giờ mưa trút nước đã biến nước từ các đồi núi đổ dồn gây ngập khu dân cư, đường phố trũng thấp, tác động tiêu cực tới giao thông, du lịch và cuộc sống sinh hoạt của người dân ở nhiều đường phố. Nhà báo, nhà thơ Nguyễn Hồng Vinh đã tức cảnh sinh tình, nảy ngay ra những vần thơ “Mưa thu bất chợt”. “Nhưng mưa nắng, bão giông/ Hương tình ta đâu tắt”. Câu thơ cuối vút bay như một niềm hi vọng, như một nốt ngân dài để bài thơ kết thúc vẫn đọng lại trong lòng người đọc những bâng khuâng, tha thiết về một tình yêu nở hoa giữa tình đời mênh mông. Báo Tuổi trẻ Thủ đô trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc bài thơ này.
Sống trọn đời mình cho Tổ quốc yêu thương

Sống trọn đời mình cho Tổ quốc yêu thương

TTTĐ - Tuổi xuân ai cũng có những cuộc lên đường nhưng lên đường như thế nào để xứng với lý tưởng, với mục đích sống của tuổi trẻ. Nhà thơ Nguyễn Hồng Vinh đã kể về những cuộc lên đường ấy bằng một giọng thơ hào sảng nhưng cũng hết sức thủ thỉ, tâm tình. Chính vì thế, bài thơ có tác dụng như nhắc lại những chiến công của thế hệ cha anh, đồng thời cũng như lời động viên, khích lệ thế hệ trẻ ngày nay hãy noi gương tiếp bước, sống trọn đời mình cho Tổ quốc yêu thương. Vào dịp Quốc khánh như thế này, bài thơ càng trở nên có ý nghĩa đặc biệt để giáo dục truyền thống, nêu cao tinh thần tự hào dân tộc và khơi gợi lý tưởng sống cho các bạn trẻ. Báo Tuổi trẻ Thủ đô xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.
Xanh mãi trang đời

Xanh mãi trang đời

TTTĐ - Trang đời xanh thêm, thắm xanh trang sách. Đó là một trong những chủ đề thường xuyên được nhà báo, nhà thơ, PGS.TS Nguyễn Hồng Vinh đề cập. Câu chuyện người nông dân ở miệt vườn Xuân Lập (thành phố Long Khánh, Đồng Nai) đang đua nhau xây dựng mô hình vườn sinh thái có hiệu quả kinh tế cao, đã và đang trở thành điểm du lịch hấp dẫn ở tỉnh Đồng Nai, là nguồn cảm hứng để tác giả sáng tác bài thơ “Xanh mãi trang đời”. Báo Tuổi trẻ Thủ đô trân trọng giới thiệu đến bạn đọc tác phẩm của nhà thơ Nguyễn Hồng Vinh!
Nơi "Mạch nguồn vẫn chảy" mãi...

Nơi "Mạch nguồn vẫn chảy" mãi...

TTTĐ - Thái Nguyên - vùng đất chiến khu cách mạng, nơi có dòng sông Cầu thơ mộng, nước chảy mềm như dải lụa vắt ngang bờ vai thiếu nữ khiến bao thi sĩ rung động. Khi đi xa lòng quay quắt nhớ gió trung du, nhớ trăng “Thành phố Thép”; Lúc trở về lại được đắm trong miền trà mướt xanh trải rộng, tắm ánh hoàng hôn Núi Cốc… Dù cảnh vật đổi thay như “bóng câu qua thềm” nhưng miền “đệ nhất danh trà” vẫn có sự tĩnh tại, nhẹ nhàng, thanh tao… Đó cũng là nơi lưu dấu của biết bao thế hệ sơ tán về “Thủ đô gió ngàn” để rồi “Mạch nguồn vẫn chảy” mãi…
Xem phiên bản di động